Trang phục và trang sức thời Lý – Trần qua tư liệu khảo cổ học

Những nguồn tư liệu khảo cổ học đã giúp chúng ta khám phá về trang phục và trang sức thời Lý – Trần. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về những kiểu tóc, mũ, giày và trang sức mà người dân thời kỳ này sử dụng.

1. Về kiểu tóc nữ giới

  • Kiểu 1: Búi tóc thành một bọc tròn trên đỉnh đầu, đây là kiểu tóc của người nữ giới có thân phận cao quý. Búi tóc này thường được kết hợp với việc đeo chuỗi trang sức để tăng thêm sự quý phái. Một số nguồn ghi chép còn cho biết từ “phượng kế” có thể chỉ trang sức hình phượng gài trên búi tóc.

  • Kiểu 2: Búi tóc trên đỉnh đầu, uốn tóc thành hình rẻ quạt. Đây là kiểu tóc cao, yêu cầu người phụ nữ phải dùng sáp để giữ nếp tóc. Tuy nhiên, theo một số nguồn, vào thời Trần, kiểu tóc này đã thay đổi để phù hợp với cuộc kháng chiến đang diễn ra.

  • Kiểu 3: Tết tóc thành một dải rồi quấn quanh đầu. Đây là kiểu tóc đơn giản và dễ thực hiện hơn so với hai kiểu tóc trên.

2. Kiểu tóc của nam giới

  • Kiểu 1: Búi thành búi tròn cao trên đỉnh đầu. Kiểu tóc này xuất hiện thường xuyên nhất và được cho là phổ biến trong cung đình và đời sống thường nhật.

  • Kiểu 2: Búi thành búi tròn cao trên đỉnh đầu nhưng khác kiểu 1 ở chỗ không giấu tóc thừa vào trong búi tóc mà để thừa ra chừng 10cm.

  • Kiểu 3: Buộc tóc đuôi ngựa. Kiểu tóc này có dạng tóc dài và rủ xuống tận gáy.

3. Mũ Quyển Vân/ Thông Thiên

Mũ Quyển Vân là mũ dành cho vua nhà Trần, còn được gọi là mũ Thông Thiên. Mũ này có dáng cao, chóp mũ uốn cong về phía sau, tạo hình như một áng mây cuộn lại, nên có cái tên hình tượng là mũ Quyển Vân. Mũ này không được xuất hiện trên hiện vật khảo cổ thời Trần, nhưng có dấu vết trên ấm hoa nâu thời Lý thể hiện hình tượng chim thần Kinara đội mũ tương tự như mô tả về mũ Quyển Vân.

4. Mũ Đinh Tự

Mũ Đinh Tự là một kiểu mũ hình ống màu sẫm, quây quanh trán và rủ xuống phía sau. Chiếc áo và mũ màu đen, vải hoặc da, được sử dụng bởi vua và quan lại nhà Trần.

5. Trang sức tóc

Trang sức tóc bao gồm dải hoa quấn quanh trán và các loại trang sức hình bán nguyệt chạm hoa lá. Trên hiện vật khảo cổ, ta có thể thấy các loại trang sức tóc hình bán nguyệt trên đỉnh đầu, dưới búi tóc và các loại mũ.

6. Trang sức thân thể

Trang sức thân thể của phụ nữ thời Lý – Trần thể hiện qua việc đeo vòng cổ, vòng tay và khuyên tai. Những người phụ nữ quý tộc thường đeo các loại trang sức cao cấp nhưng cũng có trường hợp đeo trang sức đơn giản hơn.

7. Áo giao lĩnh

Áo giao lĩnh, còn được gọi là áo tràng vạt, là loại áo vạt chéo. Trang phục này là một trang phục thông dụng và có lịch sử lâu đời trong trang phục Việt Nam. Áo giao lĩnh có váy dài đến đầu gối, cổ áo hình tròn, thường được lót bông để giữ ấm vào mùa đông.

8. Áo viên lĩnh

Áo viên lĩnh là một dạng áo cổ tròn, may từ 5-6 thân vải. Áo này thường được mặc bên ngoài, dưới là áo giao lĩnh. Thông tin về loại áo này chỉ được ghi chép từ năm 1002 khi vua Lê Đại Hành “xuống chiếu làm mấy nghìn mũ áo đâu mâu, ban cho sáu quân”. Áo viên lĩnh được mặc trong dịp tiếp đãi sứ thần và không thực sự mặc trong các trận đánh.

9. Giày

Người Việt thời Lý – Trần có thói quen đi chân đất, nhưng trong một số trường hợp, họ vẫn đi giày da. Tuy nhiên, chưa có nhiều tư liệu ghi chép về loại giày này.

10. Mũ Đầu hổ

Mũ Đầu hổ chỉ xuất hiện trên một hiện vật hiếm hoi là tượng người trên đầu ngói bò thời Trần. Phần chóp mũ được điêu khắc thành hình đầu hổ dữ tợn, che kín tai và gáy.

11. Mũ Đâu Mâu

Mũ Đâu Mâu, hay còn gọi là mũ Trụ, là loại mũ có dáng cao, thường có miếng trang trí hình đầu hổ gắn hai bên vai.

12. Minh Quang giáp

Minh Quang giáp là loại giáp có tấm hộ tâm hình tròn trước ngực và miếng trang trí hình đầu hổ gắn hai bên vai. Loại giáp này thường xuất hiện trên các tượng Thần tướng/Kim cương thời Lý.

Trang phục biểu diễn

Trang phục biểu diễn thời Lý – Trần phản ánh sự ảnh hưởng của nghệ thuật thời Đường và màu sắc Phật giáo. Trang phục này thường bao gồm áo mềm mại, quàng khăn vạt chéo, váy gấm và giày mũi sen.

Rate this post